Qarabağda jurnalistlər üçün Resurs Mərkəzinin yaradılması zərurəti

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə Böyük Qayıdış prosesi ilə yanaşı, həmin ərazilərdə baş verən proseslərin ictimaiyyətə düzgün, operativ və obyektiv çatdırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağda aparılan quruculuq işləri, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, sosial və iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi barədə cəmiyyətin məlumatlandırılmasında jurnalistlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Bu baxımdan azad olunmuş ərazilərdə çalışan media nümayəndələrinin iş şəraitinin yaxşılaşdırılması, onların informasiya və texniki imkanlarının genişləndirilməsi mühüm məsələlərdən biridir.

Bu sahədə çalışan jurnalistlərin fikrincə, Qarabağda jurnalistlər üçün xüsusi Resurs Mərkəzinin yaradılmasına ehtiyac var. Belə bir mərkəz media nümayəndələri üçün sadəcə iş və görüş məkanı deyil, operativ informasiya, texniki imkanlar, koordinasiya və peşəkar əməkdaşlıq platforması kimi fəaliyyət göstərə bilər. Mərkəzin yaradılması jurnalistlərin ərazidə daha çevik işləməsinə, məlumatları daha sürətlə toplamasına və ictimaiyyətə çatdırmasına imkan verər.

Azad olunmuş ərazilərdə jurnalist fəaliyyəti bir sıra spesifik xüsusiyyətlərə malikdir. Bölgənin geniş coğrafiyası, yeni salınan yaşayış məntəqələri, infrastruktur layihələri və müxtəlif istiqamətlərdə aparılan işlər media nümayəndələrindən operativlik və çeviklik tələb edir. Jurnalist bəzən bir neçə fərqli ərazidə çəkiliş aparmalı, müxtəlif mənbələrdən məlumat toplamalı və materialını qısa müddətdə hazırlamalıdır. Belə şəraitdə jurnalistlərin istifadə edə biləcəyi vahid resurs məkanının olması onların işini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdıra bilər.

Resurs Mərkəzinin əsas funksiyalarından biri jurnalistlərin informasiya təminatının yaxşılaşdırılması ola bilər. Mərkəzdə azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən layihələr, sosial-iqtisadi göstəricilər, infrastrukturun vəziyyəti, yaşayış məntəqələrinin inkişafı və digər məsələlərlə bağlı təsdiqlənmiş məlumatların toplandığı elektron məlumat bazası yaradıla bilər. Jurnalist lazım olan məlumatı müxtəlif mənbələrdə axtarmaq əvəzinə vahid platformadan əldə edə bilər. Bu isə həm vaxt itkisinin qarşısını alar, həm də xəbərlərin hazırlanmasında dəqiqliyi artırar.

Belə bir mərkəz dezinformasiya və feyk xəbərlərlə mübarizədə də mühüm rol oynaya bilər. Müasir informasiya mühitində hər hansı hadisə barədə təsdiqlənməmiş məlumatın qısa müddətdə sosial şəbəkələrdə yayılması mümkündür. Qarabağ kimi xüsusi ictimai və siyasi əhəmiyyət daşıyan ərazilərlə bağlı yanlış məlumatların yayılması isə daha ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə jurnalistlərin operativ şəkildə etibarlı mənbələrə çıxışının təmin edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Resurs Mərkəzinin nəzdində operativ informasiya və faktların yoxlanılması mexanizminin yaradılması bu baxımdan faydalı ola bilər. Media nümayəndələri sosial şəbəkələrdə yayılan şübhəli məlumatlarla bağlı mərkəzə müraciət edə, məlumatın hansı mənbədən yayıldığını və faktların nə dərəcədə doğru olduğunu araşdıra bilərlər. Burada əsas məqsəd jurnalistlərin hazır informasiya ilə təmin edilməsi deyil, onların etibarlı və yoxlanılmış mənbələrə çıxışını sürətləndirmək olmalıdır.

Mərkəzin fəaliyyətində media savadlılığı və faktçekinq istiqamətində təlimlərin keçirilməsi də vacibdir. Jurnalistlərə açıq mənbələrdən məlumatların yoxlanılması, foto və videoların doğruluğunun müəyyən edilməsi, süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış saxta kontentin tanınması, sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatların mənbəyinin araşdırılması və manipulyativ informasiyanın müəyyənləşdirilməsi üzrə praktiki təlimlər təşkil edilə bilər. Bu, xüsusilə rəqəmsal medianın sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə jurnalistlərin peşəkar bacarıqlarının artırılmasına xidmət edər.

Resurs Mərkəzi jurnalistlər arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsinə də şərait yarada bilər. Müxtəlif media qurumlarında çalışan jurnalistlər burada görüşə, təcrübə mübadiləsi apara və ortaq layihələr hazırlaya bilərlər. Qarabağla bağlı genişmiqyaslı araşdırmaların hazırlanması üçün müxtəlif media qurumlarının əməkdaşlığı mühüm nəticələr verə bilər. Bir jurnalistin əldə etdiyi məlumat və təcrübənin digər həmkarlarla paylaşılması ümumi media mühitinin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərər.

Mərkəzin praktiki imkanları da geniş olmalıdır. Jurnalistlərin internetə çıxışının, iş masalarının, görüş və müsahibə otaqlarının, foto və video materialların emalı üçün texniki avadanlıqların mövcudluğu onların ərazidə işini asanlaşdıra bilər. Xüsusilə bölgədə ezamiyyətdə olan jurnalistlər üçün qısa müddətli işləmə imkanlarının yaradılması vacibdir. Beləliklə, media nümayəndələri hər dəfə Bakıdan və ya digər şəhərlərdən əlavə texniki imkanlar yaratmaq məcburiyyətində qalmazlar.

Resurs Mərkəzi eyni zamanda jurnalistlərlə aidiyyəti qurumlar arasında əlaqələrin daha operativ qurulmasına kömək edə bilər. Media nümayəndələrinin məlumat almaq, müsahibə təşkil etmək və konkret məsələ ilə bağlı rəsmi mövqeni öyrənmək üçün müraciət edə biləcəyi əlaqələndirici mexanizmin olması iş prosesini sürətləndirə bilər. Burada şəffaflıq və peşəkar kommunikasiya əsas prinsip olmalıdır. Jurnalistin sualına vaxtında cavab verilməsi həm media işinin keyfiyyətini artırır, həm də təsdiqlənməmiş məlumatların yayılması riskini azaldır.

Mərkəzin başqa bir mühüm istiqaməti Qarabağın media arxivinin yaradılması ola bilər. Böyük Qayıdışın müxtəlif mərhələlərinin foto, video, müsahibə və reportajlarla sənədləşdirilməsi gələcək üçün mühüm informasiya mənbəyidir. Bu arxivdə azad olunmuş ərazilərdə aparılan quruculuq işlərinin mərhələləri, insanların qayıdış hekayələri, yerli sakinlərin xatirələri və sosial dəyişiklikləri əks etdirən materiallar toplanaraq qoruna bilər. Belə bir arxiv həm jurnalistlər, həm tədqiqatçılar, həm də gələcək nəsillər üçün dəyərli mənbə rolunu oynayar.

Qarabağda jurnalistlər üçün Resurs Mərkəzinin yaradılması media nümayəndələrinin təhlükəsiz və məsuliyyətli fəaliyyətinin təşkili baxımından da əhəmiyyətlidir. Jurnalistlərin müəyyən ərazilərdə işləyərkən mövcud qaydalar, təhlükəsizlik tələbləri və hərəkət imkanları barədə əvvəlcədən məlumatlandırılması onların həm öz təhlükəsizliyini təmin etməsinə, həm də peşə fəaliyyətini daha düzgün qurmasına imkan verər.

Bu təşəbbüsün uğurlu olması üçün mərkəzin yalnız bir qurumun deyil, media ictimaiyyətinin ehtiyacları əsasında formalaşdırılması məqsədəuyğundur. Jurnalistlərin öz təkliflərinin nəzərə alınması, media təşkilatlarının, ekspertlərin və aidiyyəti qurumların prosesə cəlb edilməsi mərkəzin real ehtiyaclara cavab verməsinə şərait yaradar. Eyni zamanda onun fəaliyyəti siyasi və kommersiya maraqlarından mümkün qədər uzaq, peşəkarlıq, obyektivlik, dəqiqlik və informasiya təhlükəsizliyi prinsipləri üzərində qurulmalıdır.

Nəticə etibarilə, Qarabağda jurnalistlər üçün Resurs Mərkəzinin yaradılması yalnız media nümayəndələrinin iş şəraitinin yaxşılaşdırılması məsələsi deyil. Bu, eyni zamanda cəmiyyətin düzgün və etibarlı informasiya ilə təmin olunması, Böyük Qayıdış prosesinin obyektiv şəkildə işıqlandırılması və dezinformasiyaya qarşı daha çevik mübarizə aparılması baxımından əhəmiyyətli addım ola bilər.

Operativ jurnalistika etibarlı informasiya ilə, etibarlı informasiya isə düzgün qurulmuş kommunikasiya sistemi ilə sıx bağlıdır. Qarabağda yaradılacaq belə bir Resurs Mərkəzi jurnalistlərə məlumatı daha tez əldə etmək, faktları daha sürətli yoxlamaq, hadisə yerindən daha çevik reportaj hazırlamaq və peşəkar həmkarları ilə əməkdaşlıq etmək imkanı verə bilər. Eyni zamanda təsdiqlənməmiş və saxta məlumatların yayılmasının qarşısının alınması üçün etibarlı informasiya mənbəyi rolunu oynaya bilər.

Böyük Qayıdışın mühüm hissəsi həm də bu prosesin düzgün sənədləşdirilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılmasıdır. Qarabağda jurnalistlərin fəaliyyətini dəstəkləyən Resurs Mərkəzi bu missiyanın həyata keçirilməsində mühüm dayaq nöqtəsinə çevrilə bilər. Belə bir platformanın yaradılması nəticə etibarilə həm jurnalistlərin daha səmərəli fəaliyyətinə, həm də cəmiyyətin Qarabağda gedən proseslər barədə daha sürətli, dəqiq və obyektiv məlumat əldə etməsinə xidmət edər.

• Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirilən və Müstəqil Jurnalistlərə Texniki və Hüquqi Yardım İctimai Birliyi tərəfindən icra olunan “Qarabağın yenidən qurulmasında Vətəndaş cəmiyyətinin rolu” adlı layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.