Azad olunmuş ərazilərdə QHT-lər üçün Resurs Mərkəzinin yaradılması zərurəti

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə Böyük Qayıdış prosesinin sürətləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın təmin edilməsi yalnız dövlət qurumlarının deyil, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin, o cümlədən vətəndaş cəmiyyəti institutlarının fəal iştirakını tələb edir. Qeyri-hökumət təşkilatları (QHT) bu prosesdə ictimai iştirakçılığın artırılması, yerli icmaların təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, sosial problemlərin müəyyənləşdirilməsi, maarifləndirmə və müxtəlif sosial layihələrin həyata keçirilməsi baxımından mühüm rola malikdir. Lakin bu fəaliyyətin daha sistemli və koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilməsi üçün azad olunmuş ərazilərdə QHT-lər üçün xüsusi Resurs Mərkəzinin yaradılmasına ehtiyac var.

QHT nümayəndələrinin fikrincə, belə bir mərkəz yalnız ofis və ya görüş məkanı funksiyasını daşımamalıdır. O, ilk növbədə QHT-lərin bir araya gəldiyi, məlumat və təcrübə mübadiləsi apardığı, birgə layihələr hazırladığı, yerli icmalarla əlaqə qurduğu və qarşılaşdıqları çətinliklərin həlli üçün dəstək aldığı əlaqələndirmə platformasına çevrilməlidir. Başqa sözlə, QHT-lər üçün Resurs Mərkəzi həm koordinasiya, həm də dayaq məntəqəsi funksiyasını yerinə yetirməlidir.

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə fəaliyyət göstərən və ya burada layihələr həyata keçirmək istəyən QHT-lərin qarşılaşdığı problemlər müxtəlifdir. Bunlara informasiya çatışmazlığı, yerli icmalarla əlaqələrin qurulması, layihələrin koordinasiyası, müvafiq dövlət və yerli qurumlarla kommunikasiyanın təşkili, texniki imkanların məhdudluğu, mütəxəssis və maliyyə resurslarına çıxış kimi məsələləri aid etmək olar. Ayrı-ayrı təşkilatların eyni problemləri fərqli şəkildə həll etməyə çalışması isə həm vaxt, həm də resurs itkisinə səbəb ola bilər. Resurs Mərkəzi məhz bu boşluğu aradan qaldıra bilər.

Belə bir mərkəzin əsas üstünlüklərindən biri QHT-lər arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi olacaq. Müxtəlif təşkilatlar eyni ərazidə oxşar istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərərkən bir-birinin layihələrindən xəbərsiz olduqda fəaliyyətlərin təkrarlanması və resursların səmərəsiz istifadəsi mümkündür. Mərkəz QHT-lərin fəaliyyət istiqamətləri, layihələri və ehtiyacları barədə məlumat bazası formalaşdıraraq təşkilatlar arasında əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirə bilər. Nəticədə ayrı-ayrı təşəbbüslər birləşdirilərək daha böyük və uzunmüddətli layihələrə çevrilə bilər.

Resurs Mərkəzinin mühüm funksiyalarından biri də informasiya təminatı olmalıdır. QHT nümayəndələri azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən layihələr, sosial proqramlar, mövcud ehtiyaclar, yerli icmaların problemləri və müxtəlif dövlət proqramları barədə operativ və etibarlı məlumat əldə edə bilməlidirlər. Bunun üçün mərkəzdə elektron məlumat bazasının yaradılması, müvafiq qanunvericilik və metodiki materialların toplanması, layihə elanlarının paylaşılması və QHT-lər üçün məlumatlandırıcı görüşlərin keçirilməsi məqsədəuyğundur.

Mərkəz eyni zamanda QHT-lərin institusional imkanlarının gücləndirilməsinə xidmət etməlidir. Xüsusilə regionlarda fəaliyyət göstərən kiçik və yeni yaranmış təşkilatların layihə yazılması, maliyyə idarəçiliyi, monitorinq və qiymətləndirmə, kommunikasiya, rəqəmsal texnologiyalar və donorlarla əməkdaşlıq sahəsində təlimlərə ehtiyacı ola bilər. Resurs Mərkəzində mütəmadi təlimlərin, praktiki seminarların, mentorluq proqramlarının və təcrübə mübadilələrinin təşkili QHT-lərin peşəkarlıq səviyyəsini yüksəldə bilər.

QHT təmsilçilərinin arzuladığı əsas məsələlərdən biri isə mərkəzin real "dayaq məntəqəsi" funksiyasını daşımasıdır. Yəni təşkilatlar azad olunmuş ərazilərdə layihə həyata keçirərkən mərkəzə müraciət edərək müxtəlif praktiki dəstək ala bilməlidirlər. İş üçün masa və internet imkanlarının təqdim edilməsi, görüşlərin keçirilməsi üçün otaqların ayrılması, çap və texniki xidmətlər, yerli tərəfdaşlarla əlaqələrin qurulmasına yardım və zəruri informasiya dəstəyi belə xidmətlər sırasına daxil edilə bilər.

Mərkəzin digər mühüm istiqaməti QHT-lərlə yerli icmalar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi ola bilər. Böyük Qayıdış çərçivəsində doğma torpaqlarına qayıdan insanların ehtiyac və təşəbbüslərinin öyrənilməsi vacibdir. QHT-lər sosial, mədəni, ekoloji, gənclər, qadınların fəallığı, təhsil və digər istiqamətlərdə yerli əhalinin təşəbbüslərini dəstəkləyə bilərlər. Resurs Mərkəzi isə bu təşəbbüslərin QHT-lərə çatdırılması və uyğun təşkilatlarla əlaqələndirilməsi üçün körpü rolunu oynaya bilər.

Mərkəzin fəaliyyətində gənclərə xüsusi diqqət ayrılması da məqsədəuyğundur. Azad olunmuş ərazilərdə yaşayan və ya bu ərazilərdən olan gənclərin vətəndaş cəmiyyəti fəaliyyətinə cəlb edilməsi həm onların ictimai fəallığını artırar, həm də yeni sosial təşəbbüslərin yaranmasına şərait yaradar. Könüllülük proqramları, gənclər klubları, debatlar, təlimlər və sosial layihələr vasitəsilə yeni nəsil QHT fəallarının formalaşdırılması mümkündür.

Resurs Mərkəzi eyni zamanda dövlət-QHT əməkdaşlığının gücləndirilməsi üçün mühüm platformaya çevrilə bilər. QHT-lərin ərazilərdə müşahidə etdiyi sosial problemlər və yerli əhalinin ehtiyacları sistemləşdirilərək aidiyyəti qurumlara çatdırıla bilər. Bu, dövlət siyasətinin hazırlanması və icrası zamanı ictimai rəydən və yerli təcrübədən daha səmərəli istifadə olunmasına imkan verər. Burada əsas prinsip qarşılıqlı etimad, şəffaflıq və əməkdaşlıq olmalıdır.

Mərkəzin yalnız bir fiziki məkan kimi düşünülməsi də doğru olmazdı. Müasir dövrdə onun rəqəmsal platformasının yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Elektron QHT reyestri, layihələr xəritəsi, tədbirlər təqvimi, ehtiyac və resurs bazası, onlayn müraciət sistemi və təlim materialları vahid platformada birləşdirilə bilər. Beləliklə, müxtəlif rayon və şəhərlərdə çalışan QHT-lər bir-biri ilə daha asan əlaqə saxlaya və ortaq təşəbbüslər formalaşdıra bilərlər.

Resurs Mərkəzinin uğurlu fəaliyyəti üçün onun idarəetmə modelinin də düzgün müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Mərkəzin fəaliyyətində QHT nümayəndələrinin, yerli icmaların, ekspertlərin və aidiyyəti dövlət qurumlarının təmsilçiliyinin təmin edilməsi daha çevik və ehtiyaclara uyğun qərarların qəbuluna şərait yarada bilər. Eyni zamanda mərkəzin xidmətlərinin əlçatan, şəffaf və ayrı-seçkisiz olması bütün QHT-lərin ondan faydalanmasına imkan verməlidir.

Azad olunmuş ərazilərdə QHT-lər üçün Resurs Mərkəzinin yaradılması nəticə etibarilə yalnız vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyətinin asanlaşdırılması demək deyil. Bu təşəbbüs Böyük Qayıdış prosesində ictimai iştirakçılığın gücləndirilməsi, yerli icmaların potensialının üzə çıxarılması və sosial problemlərin daha çevik həllinə töhfə verə bilər. QHT-lərin öz aralarında, dövlət qurumları ilə və yerli əhali ilə əlaqələrinin güclənməsi həmin ərazilərdə dayanıqlı inkişaf üçün mühüm sosial kapital formalaşdıracaq.

Bu səbəbdən QHT təmsilçilərinin Resurs Mərkəzinin yaradılması ilə bağlı gözləntiləri yalnız yeni bir ofis məkanının yaradılması kimi qiymətləndirilməməlidir. Onların arzuladığı mərkəz QHT-lərin ehtiyac duyduğu zaman müraciət edə biləcəyi, tərəfdaş tapa biləcəyi, məlumat əldə edə biləcəyi, layihə hazırlaya biləcəyi və öz təşəbbüslərini reallaşdırmaq üçün dəstək ala biləcəyi canlı bir vətəndaş cəmiyyəti platforması olmalıdır.

Əgər belə bir model düzgün qurularsa, Resurs Mərkəzi azad olunmuş ərazilərdə QHT-lərin fəaliyyətinin əsas koordinasiya nöqtələrindən birinə çevrilə bilər. Ən başlıcası isə bu mərkəz dövlət, QHT və yerli icma arasında davamlı dialoqun qurulmasına xidmət etməlidir. Çünki Böyük Qayıdışın uğuru yalnız yeni yaşayış məntəqələrinin salınması ilə deyil, insanların ictimai həyata fəal qoşulması, yerli təşəbbüslərin dəstəklənməsi və güclü vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması ilə də müəyyən olunur.

Beləliklə, azad olunmuş ərazilərdə QHT-lər üçün Resurs Mərkəzi həm əlaqələndirmə, həm informasiya, həm institusional inkişaf, həm də praktiki dəstək funksiyalarını bir araya gətirməklə QHT-lərin fəaliyyətinə yeni dinamika verə bilər. QHT təmsilçilərinin "dayaq məntəqəsi" kimi görmək istədiyi bu platforma gələcəkdə azad olunmuş ərazilərin sosial, mədəni və ictimai inkişafında mühüm aktorlardan birinə çevrilə bilər.