Təməl

Azərbaycan tarixində 28 may xüsusi əhəmiyyətə malik gündür. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə xalqımız müstəqil dövlətçilik tarixinin əsasını qoymuşdur. 2021-ci ilin 28 may tarixi isə bu bayrama yeni məna qazandırdı. Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfərdən sonra ilk dəfə olaraq işğaldan azad edilmiş Qarabağda genişmiqyaslı quruculuq işlərinin təməli məhz Respublika Günündə qoyuldu. Bu hadisə təkcə yeni binaların və yolların inşasının başlanğıcı deyil, həm də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra inkişaf və dirçəliş mərhələsinə keçidinin rəmzi idi.

28 may 2021-ci ildə Ağdam şəhərinin Baş Planı təqdim olundu, şəhərin bərpasının təməl daşı qoyuldu, Bərdə–Ağdam avtomobil yolunun, Ağdam Sənaye Parkının, ilk yaşayış binasının, Zəfər Muzeyinin və digər mühüm obyektlərin təməlqoyma mərasimləri keçirildi. Bu layihələr Qarabağın gələcək sosial-iqtisadi inkişafının əsasını təşkil edən strateji addımlar kimi qiymətləndirildi.

Qarabağda yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcı

Otuz ilə yaxın işğal altında qalmış Qarabağ torpaqları uzun illər ərzində ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. Şəhərlər və kəndlər viran edilmiş, tarixi və dini abidələr dağıdılmış, iqtisadi fəaliyyət tamamilə iflic vəziyyətinə düşmüşdü. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan Qələbədən sonra dövlət qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri həmin ərazilərin yenidən qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına təhlükəsiz şəkildə qayıdışının təmin edilməsi idi.

Bu baxımdan 28 may 2021-ci ildə keçirilən təməlqoyma mərasimləri yalnız tikinti layihələrinin başlanğıcı deyil, "Böyük Qayıdış" proqramının ilk real addımları hesab olunur. Ağdam şəhərinin Baş Planında müasir şəhərsalma prinsipləri, "ağıllı şəhər" yanaşması, ekoloji təhlükəsizlik, yaşıl enerji və müasir nəqliyyat infrastrukturu nəzərə alınmışdı. Bununla Azərbaycan işğaldan azad olunmuş ərazilərdə dünyanın qabaqcıl şəhərsalma təcrübəsini tətbiq etməyi qarşısına məqsəd qoydu.

Təməlqoymanın siyasi və mənəvi əhəmiyyəti

Ağdamın bərpasının məhz 28 may tarixində başlanması mühüm siyasi və tarixi mesaj daşıyırdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulduğu gün ilə Qarabağın yenidən qurulmasının başlanmasının eyni tarixə təsadüf etməsi dövlətçilik ənənələrinin davamlılığını nümayiş etdirirdi.

Bu hadisə həm də beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycanın yalnız müharibə aparan deyil, sülh və quruculuq siyasəti həyata keçirən dövlət olduğunu göstərdi. Müharibədən dərhal sonra yolların, məktəblərin, yaşayış binalarının, sənaye müəssisələrinin və sosial infrastrukturun inşasına başlanılması ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının tərkib hissəsinə çevrildi.

Qarabağın bərpası təkcə dövlət layihəsi deyil, milli həmrəyliyin və gələcəyə inamın ifadəsi kimi də qiymətləndirilə bilər. Minlərlə insanın öz doğma torpaqlarına qayıdacağı günə hazırlıq bu layihələrin əsas məqsədi idi.

Vətəndaş cəmiyyətinin üzərinə düşən vəzifələr

Qarabağın bərpası prosesində vətəndaş cəmiyyəti institutlarının rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət proqramlarının uğurlu icrası yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Qeyri-hökumət təşkilatları, ictimai birliklər, könüllülər və ekspertlər də bu prosesdə fəal iştirak etməlidirlər.

İlk növbədə vətəndaş cəmiyyəti şəffaflıq və ictimai nəzarətin təmin olunmasına dəstək verməlidir. Bərpa layihələrinin icrası, vəsaitlərin səmərəli istifadəsi və görülən işlərin keyfiyyəti barədə ictimai monitorinqlər həyata keçirilə bilər.

Digər mühüm istiqamət ekoloji mühitin qorunmasıdır. Qarabağ zəngin təbii ehtiyatlara malik bölgədir. Meşələrin bərpası, su ehtiyatlarının qorunması, biomüxtəlifliyin saxlanılması və yaşıl enerji layihələrinin təşviqi vətəndaş cəmiyyətinin fəal iştirakı ilə daha səmərəli həyata keçirilə bilər.

Vətəndaş cəmiyyəti həmçinin mədəni irsin qorunması istiqamətində mühüm rol oynayır. Tarixi abidələrin sənədləşdirilməsi, dağıdılmış mədəniyyət nümunələrinin tədqiqi, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq və tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması bu fəaliyyətin əsas istiqamətlərindəndir.

Bundan başqa, gənclərin, könüllülərin və yerli icmaların bərpa prosesinə cəlb olunması sosial həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edir. İnsanların Qarabağın gələcəyinin qurulmasında iştirak etməsi həm vətəndaş məsuliyyətini artırır, həm də milli birliyi möhkəmləndirir.

Medianın əsas vəzifələri

Müasir dövrdə medianın rolu təkcə informasiya yaymaqla məhdudlaşmır. Qarabağın bərpası prosesində media həm məlumatlandırıcı, həm maarifləndirici, həm də ictimai nəzarət funksiyasını yerinə yetirməlidir.

İlk növbədə media görülən işlər barədə operativ, obyektiv və dəqiq məlumatlar təqdim etməlidir. İnfrastruktur layihələri, tikinti işləri, sosial proqramlar və Böyük Qayıdış prosesinin gedişi cəmiyyətə mütəmadi çatdırılmalıdır.

Digər mühüm vəzifə dezinformasiyaya qarşı mübarizədir. Qarabağ mövzusu ilə bağlı müxtəlif saxta məlumatların yayılması halları müşahidə olunur. Media faktların yoxlanılması, etibarlı mənbələrə istinad edilməsi və ictimaiyyətin düzgün məlumatlandırılması istiqamətində peşəkar fəaliyyət göstərməlidir.

Media eyni zamanda Qarabağın tarixi, mədəniyyəti və zəngin irsi haqqında maarifləndirici materiallar hazırlamalıdır. Tarixi abidələr, görkəmli şəxsiyyətlər, qədim yaşayış məntəqələri və milli-mədəni irs barədə verilişlər, sənədli filmlər və reportajlar gələcək nəsillərdə tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət edir.

Jurnalistlər bölgədə həyata keçirilən layihələri yerində izləməli, müxtəlif tərəflərin mövqeyini işıqlandırmalı, uğurlarla yanaşı mövcud problemləri də peşəkar şəkildə araşdırmalıdırlar. Belə yanaşma həm ictimai etimadı artırır, həm də layihələrin daha səmərəli icrasına töhfə verir.

28 may 2021-ci ildə Ağdamda həyata keçirilən ilk genişmiqyaslı təməlqoyma mərasimləri Qarabağın yeni inkişaf tarixinin başlanğıcı oldu. Həmin gün atılan təməl daşları yalnız binaların və yolların deyil, eyni zamanda Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin, Böyük Qayıdış strategiyasının və davamlı sülhə yönəlmiş quruculuq siyasətinin təməlini qoydu.

Bu prosesin uğurla davam etməsi yalnız dövlətin fəaliyyəti ilə deyil, vətəndaş cəmiyyətinin fəallığı, medianın obyektiv fəaliyyəti, ictimai nəzarət və milli həmrəyliklə sıx bağlıdır. Qarabağın yenidən qurulması hər bir Azərbaycan vətəndaşının ortaq məsuliyyəti və gələcək nəsillər qarşısında mühüm vəzifəsidir. Dövlət, cəmiyyət və medianın qarşılıqlı əməkdaşlığı nəticəsində Qarabağ təkcə əvvəlki şöhrətini bərpa etməyəcək, həm də regionun ən müasir və dayanıqlı inkişaf nümunələrindən birinə çevriləcəkdir.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirilən və Müstəqil Jurnalistlərə Texniki və Hüquqi Yardım İctimai Birliyi tərəfindən icra olunan “Qarabağın yenidən qurulmasında Vətəndaş cəmiyyətinin rolu” adlı layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.