Azərbaycanda QHT sektorunda yeni inkişaf mərhələsi

Vətəndaş cəmiyyəti demokratik dövlət quruculuğunun əsas sütunlarından biridir. Bu sistemdə qeyri-hökumət təşkilatları (QHT-lər) dövlət və cəmiyyət arasında körpü rolunu oynayaraq ictimai iştirakçılığı genişləndirir, sosial təşəbbüsləri dəstəkləyir və müxtəlif sahələrdə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsinə töhfə verirlər. Son illərdə Azərbaycan Respublikasında QHT sektorunda aparılan institusional və hüquqi islahatlar bu sahənin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir.

Müasir dövr artıq yalnız qrant layihələrinin maliyyələşdirilməsi ilə kifayətlənmir. Dövlət siyasətinin prioriteti QHT-lərin institusional dayanıqlığının artırılması, peşəkar potensialının gücləndirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi və ictimai qərarların qəbulunda iştirakının təmin edilməsidir. Bu yanaşma vətəndaş cəmiyyətinin daha çevik, daha məsuliyyətli və nəticəyönümlü fəaliyyətinə şərait yaradır.

Yeni yanaşma

Son illərdə Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin fəaliyyəti QHT sektorunun inkişafında yeni idarəetmə modelinin formalaşmasına səbəb olmuşdur. Agentliyin fəaliyyəti təkcə maliyyə dəstəyi ilə məhdudlaşmır. QHT-lər üçün təlim proqramları, institusional inkişaf layihələri, beynəlxalq əməkdaşlıq platformaları, metodiki dəstək və rəqəmsal xidmətlər də təqdim olunur.

Bu model klassik "qrant verən dövlət" yanaşmasından "inkişaf etdirən tərəfdaş" modelinə keçidin göstəricisi hesab edilir. Nəticədə QHT-lər yalnız layihə icraçıları deyil, eyni zamanda sosial innovasiyaların təşəbbüskarları kimi çıxış etməyə başlayıblar.

Qanunvericilik və idarəetmədə islahatlar

Aparılan islahatların əsas istiqamətlərindən biri şəffaflığın və hesabatlılığın artırılması olmuşdur. Elektron xidmətlərin genişləndirilməsi, müraciət və hesabat proseslərinin rəqəmsallaşdırılması, qrant mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi QHT-lərin fəaliyyətini daha çevik etmişdir. Eyni zamanda institusional idarəetmə standartlarının tətbiqi təşkilatların uzunmüddətli dayanıqlığını gücləndirir.

Ekspertlər hesab edirlər ki, yeni mərhələdə əsas məqsəd təkcə QHT-lərin sayını artırmaq deyil, onların fəaliyyət keyfiyyətini yüksəltmək, peşəkar kadr potensialını gücləndirmək və nəticəyönümlü fəaliyyət modelini formalaşdırmaqdır.

Milli inkişaf prioritetləri və Vətəndaş cəmiyyəti

Azərbaycan Respublikasının sosial-iqtisadi inkişaf strategiyası QHT-lərin iştirakını zəruri edən bir sıra istiqamətləri əhatə edir. Bunlara daxildir:

•             sosial müdafiə və həssas əhali qruplarına dəstək;

•             gənclər siyasəti və könüllülük hərəkatı;

•             qadınların iqtisadi fəallığının artırılması;

•             ekoloji təhlükəsizlik və iqlim dəyişiklikləri;

•             rəqəmsal transformasiya;

•             inklüziv təhsil və əlilliyi olan şəxslərin inteqrasiyası;

•             işğaldan azad edilmiş ərazilərdə sosial reinteqrasiya.

Bu sahələrdə dövlət qurumları ilə QHT-lərin birgə fəaliyyəti ictimai problemlərin operativ həllinə və vətəndaş məmnunluğunun yüksəlməsinə xidmət edir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni fəaliyyət istiqamətləri

İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası QHT-lər üçün tamamilə yeni fəaliyyət sahəsi yaradıb. Hazırda müxtəlif təşkilatlar aşağıdakı istiqamətlərdə layihələr həyata keçirirlər:

•             sosial reinteqrasiya;

•             mina təhlükəsi ilə bağlı maarifləndirmə;

•             ekoloji monitorinq;

•             mədəni irsin qorunması;

•             icma əsaslı inkişaf proqramları;

•             gənclərin məşğulluğu;

•             psixoloji dəstək xidmətləri.

Bu fəaliyyətlər dövlət proqramlarını tamamlayaraq regionlarda dayanıqlı məskunlaşmaya və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına əlavə töhfə verir.

Dövlət–QHT–biznes əməkdaşlığının yeni modeli

Müasir dövrdə sosial layihələrin böyük hissəsi üçtərəfli tərəfdaşlıq modeli əsasında həyata keçirilir. Dövlət strateji prioritetləri müəyyən edir, biznes sosial məsuliyyət proqramları vasitəsilə maliyyə və texniki dəstək göstərir, QHT-lər isə layihələrin icrasını və icmalarla birbaşa işi təşkil edirlər.

Bu model xüsusilə təhsil, peşə hazırlığı, ekologiya, səhiyyə və rəqəmsal savadlılıq layihələrində daha səmərəli nəticələr verir.

Rəqəmsallaşma və innovasiya

QHT sektorunda rəqəmsal transformasiya son illərin mühüm yeniliklərindəndir. Elektron müraciət sistemləri, onlayn qrant platformaları, virtual təlimlər, rəqəmsal könüllülük layihələri və sosial media üzərindən ictimai kampaniyalar təşkilatların fəaliyyət imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.

Rəqəmsal idarəetmə həm də hesabatlılığı artırır, vəsaitlərin istifadəsinə ictimai nəzarəti gücləndirir və donorlarla əlaqələri asanlaşdırır.

Qarşıda duran çağırışlar

Bütün müsbət dinamika ilə yanaşı, sektorun inkişafı üçün həllini gözləyən məsələlər də qalır:

•             regionlarda institusional potensialın artırılması;

•             peşəkar layihə idarəçiliyi üzrə mütəxəssislərin hazırlanması;

•             maliyyə mənbələrinin şaxələndirilməsi;

•             beynəlxalq donorlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi;

•             analitik və tədqiqat yönümlü QHT-lərin sayının artırılması;

•             innovativ sosial sahibkarlıq modellərinin inkişafı.

Bu istiqamətlər üzrə sistemli fəaliyyət gələcəkdə QHT sektorunun dayanıqlı inkişafını təmin edə bilər.

Beləkilə, qarşıda duran əsas hədəf yalnız layihələrin sayının artırılması deyil, onların sosial təsirinin də artırılmasıdır. Bu isə öz növbəsində Azərbaycan QHT-lərinin regional və qlobal vətəndaş cəmiyyəti platformalarında daha fəal iştirakının təmin etmiş olacaq.

•Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirilən və Müstəqil Jurnalistlərə Texniki və Hüquqi Yardım İctimai Birliyi tərəfindən icra olunan “Qarabağın yenidən qurulmasında Vətəndaş cəmiyyətinin rolu” adlı layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.