İnformasiya savaşının mühüm faktoru

XXI əsr informasiya əsri kimi xarakterizə olunur. Texnologiyaların sürətli inkişafı, internetin və sosial şəbəkələrin həyatın bütün sahələrinə nüfuz etməsi informasiyanı dövlətlərin milli təhlükəsizlik sisteminin əsas elementlərindən birinə çevirib. Artıq müasir müharibələr yalnız döyüş meydanlarında deyil, informasiya məkanında da aparılır. Bu baxımdan informasiya savaşı dövlətlərin siyasi, iqtisadi və hərbi maraqlarının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu savaşın əsas lokomotivi isə peşəkar media, strateji kommunikasiya və operativ informasiya idarəçiliyidir.

İnformasiya savaşının məqsədi təkcə xəbərləri yaymaq deyil. Burada əsas hədəf ictimai rəyə təsir göstərmək, dövlətin mövqeyini əsaslandırmaq, cəmiyyətin informasiya təhlükəsizliyini qorumaq və rəqibin dezinformasiya cəhdlərini zərərsizləşdirməkdir. Məhz buna görə də müasir dünyada media artıq sadəcə məlumat ötürən vasitə deyil, milli təhlükəsizlik sisteminin mühüm komponenti hesab olunur.

İnformasiya üstünlüyü – strateji üstünlük

Son onilliklərdə baş vermiş regional və qlobal münaqişələr göstərir ki, informasiya üstünlüyü hərbi üstünlük qədər əhəmiyyətlidir. Döyüş meydanında əldə olunan uğur informasiya məkanında düzgün təqdim edilmədikdə beynəlxalq ictimai rəyə təsir imkanları zəifləyir. Əksinə, peşəkar informasiya siyasəti dövlətin siyasi mövqeyini gücləndirir, beynəlxalq dəstəyi artırır və cəmiyyət daxilində həmrəyliyi möhkəmləndirir.

İnformasiya savaşının əsas lokomotivi olan media hadisələri operativ, obyektiv və faktlara əsaslanaraq ictimaiyyətə çatdırmalıdır. Operativlik vacib olsa da, dəqiqlik və məsuliyyət daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki bir yanlış məlumat həm dövlətin nüfuzuna, həm də milli maraqlara ciddi zərər vura bilər.

Dezinformasiya müasir təhlükə kimi

Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı ilə yanaşı, dezinformasiyanın yayılması da sürətlənib. Sosial şəbəkələrdə saxta xəbərlər, manipulyasiya olunmuş foto və videolar, süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış "deepfake" materiallar informasiya təhlükəsizliyi üçün yeni çağırışlar yaradır.

Bu şəraitdə medianın əsas vəzifəsi yalnız xəbər yaymaq deyil, həm də faktların yoxlanılması, məlumatların mənbələrinin dəqiqləşdirilməsi və ictimaiyyətin düzgün məlumatlandırılmasıdır. Peşəkar jurnalistika cəmiyyəti manipulyasiyadan qoruyan ən etibarlı mexanizmlərdən biridir.

İnformasiya savaşında emosiyalar deyil, faktlar qalib gəlir. Məhz buna görə də jurnalistikanın etik prinsiplərinə sadiqlik informasiya təhlükəsizliyinin mühüm şərtidir.

Rəqəmsal media yeni imkanlar yaradır

Ənənəvi media ilə yanaşı, rəqəmsal platformalar informasiya savaşının əsas meydanına çevrilib. Sosial şəbəkələr vasitəsilə saniyələr ərzində milyonlarla istifadəçiyə çatmaq mümkündür. Bu imkan dövlətlər üçün həm üstünlük, həm də risk yaradır.

Rəqəmsal media operativliyi artırsa da, yanlış məlumatların sürətlə yayılmasına da şərait yaradır. Buna görə də rəsmi dövlət qurumlarının sosial media hesablarının fəallığı, operativ açıqlamalar və vizual materialların hazırlanması strateji əhəmiyyət daşıyır.

Son illərdə infografikalar, interaktiv xəritələr, qısa videolar, canlı yayımlar və multimedia reportajları informasiya siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu vasitələr mürəkkəb proseslərin daha aydın izah olunmasına və geniş auditoriyaya çatdırılmasına imkan verir.

Vətən müharibəsinin informasiya təcrübəsi

2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi informasiya savaşının əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Döyüş meydanında əldə olunan uğurlar operativ informasiya siyasəti ilə müşayiət olundu. Dövlət qurumlarının koordinasiyalı fəaliyyəti, rəsmi məlumatların vaxtında yayılması və medianın məsuliyyətli mövqeyi informasiya məkanında etibarlılığı artırdı.

Bu dövrdə cəmiyyət əsasən rəsmi mənbələrə istinad etməklə məlumat əldə edir, media isə təsdiqlənməmiş xəbərlərin yayılmasının qarşısını almağa çalışırdı. Eyni zamanda beynəlxalq auditoriyaya yönəlmiş məlumatlandırma fəaliyyəti Azərbaycanın mövqeyinin daha geniş tanınmasına töhfə verdi.

Bu təcrübə göstərdi ki, informasiya siyasətində koordinasiya, peşəkarlıq və operativlik mühüm amillərdir.

Strateji kommunikasiya milli təhlükəsizliyin tərkib hissəsidir

Müasir dövlət idarəçiliyində strateji kommunikasiya yalnız media fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Buraya dövlət qurumlarının vahid informasiya siyasəti, ictimai diplomatiya, beynəlxalq kommunikasiya, rəqəmsal platformalarda fəaliyyət və böhran kommunikasiyası daxildir.

İnformasiya savaşının lokomotivi olan bu sistem yalnız hadisələrə reaksiya vermir, həm də dövlətin mövqeyini qabaqlayıcı şəkildə izah edir, cəmiyyətdə etimad formalaşdırır və yanlış informasiyaların təsirini minimuma endirir.

Bu istiqamətdə jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması, media savadlılığının inkişaf etdirilməsi və rəqəmsal təhlükəsizlik bacarıqlarının gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Beynəlxalq informasiya məkanında rəqabət

Qloballaşma dövründə informasiya sərhəd tanımır. Bir ölkədə yayımlanan xəbər qısa müddətdə bütün dünyaya çatır. Buna görə də milli medianın beynəlxalq auditoriyaya çıxışı və xarici dillərdə keyfiyyətli məzmun istehsalı strateji zərurətə çevrilib.

Beynəlxalq media platformaları ilə əməkdaşlıq, analitik materialların hazırlanması, ekspert rəylərinin təqdim olunması və rəqəmsal diplomatiyanın inkişafı ölkənin informasiya mövqeyini gücləndirən amillərdəndir.

Eyni zamanda xaricdə yaşayan soydaşların, diaspor təşkilatlarının və müstəqil ekspertlərin informasiya siyasətinə töhfəsi də əhəmiyyətli rol oynayır. Bu əməkdaşlıq milli maraqların daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına imkan yaradır.

Gələcəyin çağırışları

Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı informasiya savaşını yeni mərhələyə keçirir. Avtomatik hazırlanmış mətnlər, saxta video və audio materiallar, alqoritmlərlə idarə olunan informasiya kampaniyaları gələcəkdə daha ciddi çağırışlar yaradacaq.

Bu səbəbdən media qurumları texnoloji yeniliklərə uyğunlaşmalı, fakt yoxlama sistemlərini gücləndirməli, kibertəhlükəsizlik tədbirlərini genişləndirməli və jurnalistlərin rəqəmsal bacarıqlarını artırmalıdır.

Bununla yanaşı, cəmiyyətin media savadlılığının yüksəldilməsi də informasiya təhlükəsizliyinin mühüm şərtidir. Tənqidi düşüncə və etibarlı mənbələri seçmək bacarığı dezinformasiyaya qarşı ən güclü müdafiə vasitələrindən biridir.

• Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirilən və Müstəqil Jurnalistlərə Texniki və Hüquqi Yardım İctimai Birliyi tərəfindən icra olunan “Qarabağın yenidən qurulmasında Vətəndaş cəmiyyətinin rolu” adlı layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.